تبلیغات
تاریخ ایران و جهان
تاریخ ایران و جهان
از شــــــوش تا تــــهـــران
: : : :
درباره ما
موضوعات مطالب
آرشیو مطالب
نظرسنجی
باشکوه ترین دوره ی ایران پس از اسلام






نویسندگان
ابر برچسب ها
آمار و امكانات
آخرین بروزرسانی :
تعداد كل مطالب :
تعداد کل نویسندگان :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازید از وبلاگ :
اضافه كردن به علاقمندی ها
خانگی سازی
ذخیره صفحه
موجودات فضایی ، یوفو و جهان ماوراء
تبلیغات

یکی از مهمترین پیشرفت های بشر ، ابداع خط بوده .ایرانیان در این امر نیز از کشورهای پیشرو بودند .اولین نمونه های خط کشف شده از تاریخ بشریت بصورت علامتهای تصویری بودند این علامات از دو شهر شوش و اورک که در جنوب غربی بین اللنهرین بوده است بدست آمده که مربوط به 5000 هزار سال پیش بودند.در بین النهرین خط میخی در آمده در منطقه ایلام نیز این خط رایج گردید .خط ایلامی دارای 174 حرف و 25 صدا می باشد.این خط در طول قرن ها تغییر چندانی نکرده.خط ایلامی ،خط اداری و رسمیش هخامنشیان بوده و اکثر مکاتبات و اسناد مالی هخامنشیان به زبان و خط ایلامی بوده است.     

تپه بولحیه

اونوالا ضمن گمانه هایی که در تپه بولحیه زد تابوتهایی گلی به دست آورد که روی آنها نقش سر انسان برجسته شده است.همچنین سفالی از دوره اشکانی

گور کودکی از زمان ساسانیان و سفالهایی از طبقه اول و دوم شوش به دست آورد.

 

تپه دویسیه

از تپه دویسیه که در سه کیلومتری شمال شوش واقع است سفال منقوشی از نوع سفال طبقه اول شوش پیدا شده است.

 

تپه جعفر آباد

 

تپه جعفرآباد در هفت کیلومتری شمال شوش واقع است.هیئت فرانسوی تحت سرپرستی لوبرتون در دو فصل در سالهای 1930و1934م در این تپه کاوش کردو از آن سفالی از نوع سفال شوش اول در زیر طبقه نازکی از آثاراسلامی تا عمق دو متر

به دست آورد.عمق طبقه ی زیرین تا 5/3متر می رسد و شامل سفال منقوشی بوده که

از جهاتی با سفال تپه موسیان شباهت دارد.طبقه ی اخر در ژرفای 5/3تا6متر قرار

داشت و در آن سفالی شبیه به سفال طبقه پنجم تپه گیان به دست آمده است.

تپه جووی

تپه جووی در ده کیلومتری شمال شوش قرار دارد.لوبرتون در سالهای1930و1934

م.دو گمانه نیز روی این تپه زد و سفالی از آن به دست آوردکه به سفال طبقه دوم تپه

جعفرآباد می ماند.

 

تپه بندبال

 

این تپه در یازده کیلومتری شمال شوش قرار دارد. کاوشهایی که طی سالهای1936و

1938م در این تپه به عمل آمد سفالی را آشکار ساخت که سبک آشباهت زیاد به سبک

سفال تل بکون فارس دارد.

 

تپه بوهلان

 

 این تپه در یازده کیلومتری شرق شوش قرار دارد.در سالهای1936و1938م این تپه

مورد کاوش قرار گرفت و از آن سفالی به دست آمدکه شباهت به سفال تل بکون فارس دارد.به علاوه سفال دیگری در این تپه پیدا شده است که شبیه به سفال طبقه اول

 شوش و سفال تپه موسیان است.

 

تپه حلوی ماش

 

در سال1950م.هیئت فرانسوی مدت دو روز روی تپه حلوی ماش به کاوش پرداخت و در طبقه بالای آن سفال منقوشی پیدا کرد که شبیه به سفال طبقه ی اول شوش بود و

آثار دیگری که در عمق بیست متری زیر این طبقه قرار داشتند از دوران پیش از تاریخ بودند.

 

 

در سال 1342ه.ش استاندار خوزستان اقدام به ایجاد موزهای در شوش کرد.نقشه موزه را مهندس فروغی سناتور آرشیتکت و رئیس سابق دانشکده ی هنرهای زیبای

دانشگاه نهران تهیه کرد.این موزه دارای چهار تالار است:پیش از تاریخ و عیلام-

هخامنشیان-پارتیان و ساسانیان-اسلامی

ظرف سفالی شوش

یکی از آثار کشف شده در شوش که شهرت جهانی دارد ظرف سفالی شوش است . این اثر هنری در بیش از 6000 هزار سال پیش آفریده شده است.ظرفی به قطر 16 و ارتفاع 27/5 سانتی متر از جنس گل پخته .این اثر اوج هنر سفال سازی شوشی را در هماهنگی اشکال کشیده و نازک و ترکیب تزیینات نقاشی نشان می دهد تقسیمات مستطیلی شکل که دارای ابعاد بسیار موزون است نقوش منحنی شکل را احاطه کرده و از دیگر بخش ها جدا کرده اند.در بخش بالا پرندگانی با گردن ها و پاهای کشیده شده که هم در دریا و هم در خشکی زندگی می کند دیده می شودند.در زیر آن سگهایی در حال دویدن دیده می شوندکه بدنشان از طول کشیده شده اند در زیز ردیف پایین دو بز کوهی کشیده شده اندبدن آنها از دو مثلث یا اضلاع منحنی  تشکیل شده .این بز دو شاخ منحنی  بزرگ دارد که قوس انتهایی ان تا نیمه های کمرش می رسد .این ظرف سفالین هم اکنون در موزه لوور فرانسه نگهداری می شود .به نظر می رسد که ایلامیان اولین کسانی بودند که لعاب کاری را اختراع نمودند.

 

یکی از مهمترین پیشرفت های بشر ، ابداع خط بوده .ایرانیان در این امر نیز از کشورهای پیشرو بودند .اولین نمونه های خط کشف شده از تاریخ بشریت بصورت علامتهای تصویری بودند این علامات از دو شهر شوش و اورک که در جنوب غربی بین اللنهرین بوده است بدست آمده که مربوط به 5000 هزار سال پیش بودند.در بین النهرین خط میخی در آمده در منطقه ایلام نیز این خط رایج گردید .خط ایلامی دارای 174 حرف و 25 صدا می باشد.این خط در طول قرن ها تغییر چندانی نکرده.خط ایلامی ،خط اداری و رسمیش هخامنشیان بوده و اکثر مکاتبات و اسناد مالی هخامنشیان به زبان و خط ایلامی بوده است.     

هفت تپه

 

شهر دور اونتاش

در حدود 2500 سال پیش اونتاش نا پیراشا (اونتاش گال یا اونتاش هومبان) پادشاه ایلام، شهر مقدس و زیارتی را به نام دور اونتاش در بین دو شهر شوش و شوشتر کنونی در کناره غربی رودخانه دز پایه گذاری کرد.وگفته می شود شهر سازان ایلامی برای برای ساختن دور اونتاش مکانی را انتخاب کردندکه تپه ای در آن قرار داشت و  محل تپه به گونه ای بوده است که در زمان صافی و شفافی هوا ،هر دو شهر شوش و هیدالو را که در نزدیکی شوشتر فعلی قرار داشت بریده  و آنجا را صاف کرده و شهر را بنا کند .دور اونتاش به معنای قلعه اونتاش یا شهر اونتاش می باشد .شهر هایی که حصار اطراف آن ساخته می شد به نام دور می نامیدند.شهر دور اونتاش به مساحت حدود صد هکتار است و توسط دیواری خشتی به طول 4 کیلومتر محصور شده است که پلان آن تقریباَ به شکل مربع است.

مصالح ساختمانی

تمامی بناهای این شهر از آجر پخته و خشت خام ساخته شده است ملاتی که در این سازه ها بکار رفته گل،قیر معدنی و گچ بوده است.از سنگ نیز برای انتصال درها به دیوارها پاشنه درها  و جا کلونی برای قفل کردن درها و گاه برای فرسایش آبی به عنوان روکار آجرها استفاده شد.از ساروج نیز که ترکیبی از آهک زنده ،خاکستر چوب و موی حیوانات است گاه برای پوشش ضد رطوبت اتاقها استفاده شد. از فلزات نیز برای کلون و جا کلونی درها استفاده می شد.

 

حکومت ایلامیان بصورت فدرال بوده.هر یک از ایالتهای آن خدایی را پرستش می کردند .دور اونتاش شهری بود که برای همه خدایان مورد پرستش ایلاتهای مختلف کشور ایلام معبدی ساخته شد از این رو می توان دور اونتاش را شهر گفتگوی ادیان نامید.آنان برای هر خدا ،خانه و عبادت گاهی ساختند و تصویری از آن خدا یا بصورت نقش برجسته یا مجسمه می ساختند.تعدای از این خدایان بصورت زوج شناخته می شدند که یک معبد و دو مجسمه در آن به آنان اختصاص یافت .در یک مورد برای هشت الهه معبد هشت مجسمه ساخته شده.مهمترین معبد شهر باستانی دور اونتاش زیگوراتی است که در مرکز شهر قرار دارد .این زیگورات وقف خدایان اینشوشیناک و ناپیریشا(گال) شده است .رب النوع ناپیراشا مقامی داشته مانند شاه بزرگ خدایان یا حامی بزرگ .اینشو شیناک که خدای شوش بوده عمیق ترین نفوذ را بر روحیه ایلامیان داشته .اونتاش نا پیرا: شود آیا که اینشو شثیناک را خوش آید که به ما نزدیک شود ،مراحمش را به ما دهد  و کلامش را جاری سازد.کلمه زیگورات یا زیقورتات از فعل آکدی ،، زقارو،،(zegharoo ( که به معنای بلند و برافراشته ساختن می باشد گرفته شده است .زیگورات بنایی چند طبقه داست که مساحت هر طبقه از طبقه پایینی کوچکتر است ،بنابراین بنای هر طرف آن به شکل یک پلکان است .این زیگورات ها محل نگهداری مجسمه خدایان و انجام مراسم مذهبی بوده .گیرشمن بر اساس تجربیات خود و شواهد موجود معتفد بود که این زیگورات در زمان آبادی 5 طبقه داشته و ارتفاع آن حدود 52 متر بوده که فقط 2/5 طبقه از آن با ارتفاعی از حدود 23 تا 24 متر پا برجاست.او ارتفاع طبقات مختلف را نسبت به سطح زمین اطراف زیگورات ، اینگونه بیان می کند :طبقه اول: 8 متر ،طبقه دوم :20 متر،طبقه سوم: 32 متر طبقه چهارم: 44 متر  و طبقه پنجم: یا ارتفاع کلی زیگورات6 /52 متر .

هسته مرکزی زیگورات از خشت خام ساخته شده ،خشت هایی که جاویدان شده اند .برخلاف زیگوراتهای بین النهرین که هر طبقه را روی طبقه فعلی می ساختند در این زیگورات ساخت هر طبقه از سطح زمین آغازشده.سه نوع خشت در بنای زیگورات بکارگرفته شده است :خشت خام ، خشن پخته یا خشت آجر  و خشت خام مسلح شده به خشت خام و خشت کوبیده شده:خشت خام مسلح برای اولین بار در این زیگورات بکار برده شده.یکی از نکات مهم و قابل توجه زیگورات این است که حجم مرکزی که طبقه بلندتر ی را روی خود نگهداشته از خشت خام مقاوم تر یعنی خشت خام مسلح شده با خرده آجر ساخته شده .این امر بیانگر آشنایی معماران ایلامی با علم مقاومت مصالح بوده.

جهات جغرافیایی

طبقه اول این زیگورات مربع شکل است که طول هر ظلع آن 2/102 متر یعنی تقریباَ برابر طول یک زمین فوتبال است .جهات گوشه ای زیگورات برابر طول یک زمین فوتبال می باشد.جهات اصلی زیگورات به با چهار جهت اصلی یعنی شمال جنوب شرق و غرب است و این سندی است که نشان می دهد ایرانیان در آن زمان جهات جقرافیایی را شناخته بودند .

معبد اعلی

معبد اعلی که در بالاترین طبقه زیگورات یعنی طبقه پنجم بوده از بین رفته.به نظر می رسد مجسمه خدایان نا پیراشا و اینشو شیناک در این معبد نگهداری می شده .در هنگام خاک برداری از زیگورات 70 عدد آجر نبشته دار را پیدا کرده که بر روی آنها به زبان ایلامی و آکدی مطالبی نوشته شده بود که نشان می دهد این معبد جایگاه خدایان نا پیراشا  و انیشو شیناک است .قالب آجرهای این معبد که هنگام کاووش های باستان شناسی کشف شده است بزرگتر از آجرهای زیگوراتاست و دیوارهای آن با آجر های لعاب دار آبی  و سبز با پرتوهای نقره ای و طلایی در خشان منقوش به دایره ها و لوزی های به هم پیوسته یا خط نوشته شده دار ،تزیین شده بوده.بررسی های باستان شناسی نشان می دهد که از اکسید آهن به عنوان ماده اولیه تهیه رنگ سرخ ،که بعضی از دیوارهای این بنا با آن رنگ شده استفاده می شده است.در یکی از اتاقهای زیگورات چند کلوخ رنگی و تعدادی صدف کشف شده است که بیانگر استفاده از صدف برای تولید رنگ می باشد.

روکار آجری زیگورات

بدنه و روی زیگورات با روکاری آجری به ضخامت 2 متر پوشیده  شده بود ه.این روکار آجری وظیفه حفاظت از هسته خشتی را د ر مقابل باد و باران به عهده داشته است.بدنه آجری و هسته خشتی باغ استفاده از چوبهایی که یک سر آن در هسته و سر دیگر آن در این بدنه قرار داشته به هم قفل شده اند به این کار اصطلاحاَ کلاف کشی می گویند تنه درختان بکار رفته در کلاف کشی به قیر آغشته می شده اند تا استحکام بیشتری پیدا کنند.برای استحکام بخشیدن به دیوارهای هر طبقه ،دیوارهای کوتاهی به ارتفاع 5 0/1 و عرض 9/2بر پاشنه های آن دیوار روی سطح طبقه پایین ساخته شده .

سیستم دفع آب زیگورات

روکش آجری به همراه سیستم بسیار جالب و علمی دفع آب باران زیگورات که از راه آبهای اجری افقی و عمودی تشکیل شده از عوامل پایداری زیگورات نسبت به سایرین است.درز آجرهایی که در  آبهای زیگورات بکار برده می شد با گچ و قیر آب بندی شده بود.این راه آبها در عمق 80 سانتیمتری نمای آ جر ی قرار دارد که بصورت عمودی پایین آمده و پس از رسیدن به پایین تبدیل به آبراه افقی سرپوشیده با تاق هلالی  به عرض 23 متر و ارتفاع 18 متر شد ه و سپس به یک کانال روباز در سطح طبقه پایین تبدیل شده است.برای جلوگیری از سقوط عمودی آب و فرسایش آجرهای پلکانهای در محل تغیر زاویه آبراه ساخته اند تا سرعت آب راکاهش دهد .روی هر یک از چهار وجه طبقه اول زیگورات 5 ناودان وجود دارد که چهار ناودان آبهای سطح این طبقه را جمع آوری می کند .اولین و دومین ناودان بترتیب در فواصل 13 و 34 متری گوشه زیگورات قرار دهد .دو ناودان دیگر نیز به همین فاصله از گوشه دیگر قرار دارند.پلکانهادر وسط هر یک از چهار ضلع زیگورات پلکانی وجود دارد .هریک از آنها با دروازه ای مسدود می شده.این پله ها راه صعود به طبقات بالاتر بوده اند.گفته می شود که فقط روحانی بزرگ حق صعود به طبقه بالا  را داسته است.یکی از راهای محاسبه تعداد طبقات زیگورات در نظر گرفتن شیب همین پله هاست.بدین معنی که اگر پله ها با با همین شیب به سمت بالا ادامه پیدا کنند در معبد اعلی می رسد .پله ها آجری هستند و برای جلوگیری از فرسایش روان آب طبقات بالا ، روی برخی از پله ها  را سنگ چین کرده اند که بخشی از آنها هنوز پا برجاست.پلکان از روی صحن شروع می شوند و ابتدا پهن هستند بعد به یک درگاه  باریک و اتاق رواق شکل پشت آن می رسند.بعد از اتاق که سر پوشیده بود ه و کف آن را آب می توان دیدپلکان دیگری شروع می شود که به یک سرسرا می رسد. از دو طرف این سرسرا پله هایی شبیه به بازوهای بالا رونده پلکان ورودی تخت جمشید ما را به بالای طبقه اول می رساند .راه صعود به معبد اعلی پلکان جنوب غربی بوده که اتاق رواقی شکل با رنگ سرخ نقاشی شده بوده.از این پلکان به بالای  طبقه  می رفتند.از طبقه دوم به پلکان جنوب شرقی می رفته و از راه این پلکان به بالای طبقه چهارم می رسیدند.انان از روی سطح طبقه چهارم به سمت راست حرکت کرده به سمت شمال شرقی رفته و از را پلکان کوچکی واردت معبد اعلی شده اند.

سکوهای روبرو پلکان جنوب شرقی

روی پلکان جنوب شرقی زیگورات 14 پایه آجری در دو ردیف دیده می شود.در مورد این سکو ها دو نظریه وجود داردبرخی معتقدند که بر روی این پایه های آجری مجسمه های نگهبان معبد قرار گرفته اند .برخی دیگر این سکوها را جایگاه حیوانات قربانی پس از سر بریده آنها می دانند.

روی پله های بعد از این سکوها تخته سنگی که در یک طرف آن سوراخ استوانه ای شکلی ایجاد شده قرار دارد.از این تخته سنگ به عنوان لولای بالای درزها استفاده می شده.هنگام بازدید از اطراف زیگورات قطعه سنگهایی به شکل تقریبی مکعب یا استوانه ای می بینیم که حفره استوانه ای در آن ایجاد شده .از این سنگها به عنوان لولای پایین درها استفاده می شده.

آجر نبشته ها و خشت نبشته ها

وقتی از تاریخ صحبت می کنیم آنچه مهم است ارائه سند است.آنچه کاملا مستند است تاریخ است آنچه مستند نیست روایت است.مهمترین سندهای تاریخی نوشته هایی استکه در بناهای تاریخی کشف می شود و هنگام ساخت آن بناها نوشته شده است.

این اسناد نه تنها از نظر تاریخی که از نظر ملی و معنوی هم بسیارمهم اند.یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ بشر اختراع خط بوده که اثر شگرفی بر تمدن بشر داشته .خط ایلامی توسط ایرانیان باستان ساخته شدکه نشان از هوش و نو آوری بالای ایرانیان باستان دارد . خط ایلامی دارای 174 حرف 25 صدا یا نشانه می باشد در طول قرن ها تغیر چندانی نکرده بوده.در بدنه زیگورات پس از هر ده ردیف آجر ساده  یک ردیف آجر نبشته دار بکار برده شده.

تا سال 1965 در شهر دور اونتاش 5275 آجر نبشته و خشت نبشته به زبانهای ایلامی و آکدی کشف شد ه که بدوت شک و تردید اثبات کننده دانش و سواد ایرانیان باستان است.این افتخاری است تاریخی که اکثر کشورهای جهان از آن بی بهره اند.اکثر آجر نبشته ها از سازنده بنا  و دلیل ساخت بنا حکایتی جاودان را بازگو می کنتد. 695 عدد از این آجرها بر بدنه زیگورات باقی مانده اند . این نوشته از وجود ابیاتی بسیار قوی  در 3250 سال پیش در این سرزمین ایلام حکایت می کند..

متن برخی از آجر نبشته ها

من اونتاش نا پیراشا پسر هو بانو منا شاه آنزان وشوش به خدای ناهونته نماز گزاردم.او این خواهش را مستجاب کرد و آنچه را که من خواسته بودم انجام داد.این معبد را با اتاقهای آجری ساختم.مجسمه طلایی ناهونته را قلمزنی کردم ، آنرا در مکان مقدس قرار دادم .باشد که اعمال من مورد قبول خدای ناهونته رب مکان مقدس قرار گیرد.در طول سالها و روزها یک حکومت طولانی بدست آوردم که با سلامتی من همراه بود.

صحن ها

در تمام اضلاع زیگورات صحن های وسیعی با ابعاد، اشکال و سامان دهی های متفاوت وجود داشته که همه آنها بین یک حصار و زیگورات محدود می شده .این صحن ها مسیر حرکت کسانی بوده که برای انجام مراسم مذهبی در آنجا جمع می شده اند. دو صحن مستطیلی شکل و دو صحن مدور هستند.کوچکترین صحن زیگورات که مستطیلی شکل است صحن جنوب غربی زیگورات است. صحن ها راه دسته جمعی ذاکران به مناسک مذهبی ایلام بوده . این امر را از نبشته ای از شاه کوتیر نا هوته  و پسرش تمتی –آگونیت دریافت که به نشانی اینشو شیناک معبدی بنیانگذاری کردند که دارای راهی فرش شده بود که برای حرکت دسته جمعی ذاکران بوده است.تقریباَ می توان تصور کرد مراسمی که امروزه در کعبه برگزار می شود روزگاری در این جا بر پا می شده .بد نیست بدانیم که همانگونه که در کعبه گوسفند قربانی می کند در در مراسیم دینی ایلامان نیز قربانی کردن گوسفند و گاو انجام می شده.

پایه مجسمه یا پایه کتیبه

در صحن های زیگورات و تقریباَ روبروی پله ها بنایی کوچک و مدور ساخته می شده که فقط از دو تای آنها بخش قابل توجهی باقی مانده  و روبروی پلکانهای شمال و جنوب غربی زیگورات

 قرار دارند.گفته می شود که این بناها پایه مجسمه یا کتیبه ای بوده .این بنا سکویی است به قطر 50/4متر.بنای مربوط به روبروی پلکان جنوب غربی کاملتر است و بصورت نیمه کاره باسازی شده. در اطراف این بنای استوانه ای چهار اتاق نما با زاویه90 درجه از یکدیگر ساخته شده بود که یکی از تاق نماها دقیقاَ روبروی معبد اعلی است.از متن آجر نوشته این جور برداشت می شود که اونتاش نا پیراشا این بنا را شونشوایرپی نامیده به خدایان نا پیراشا و اینشو شیناک وقف کرده. واژه شوشنو ایرپی(shushnuirpi   هنوز نا شناخته است.در بین این بنا و پله های زیگورات بقایای سکویی دیده می شودکه نکته ای از لعاب آن پس از گذشت بیش از سی و دو قرن هنوز سالم است. ه کتیبه

معبد اینشو شیناک

دو معبد در بدنه اول طبقه زیگورات ساخته و به اینشو شیناک وقف شده بود که آنها را معابد اینشوشیناک آ و ب نام گذاری کردند . در معبد آ به طرف داخل حیات معبد یک طبقه اولیه باز می شده که در همان زمان تعطیل شده .معبد ب که در آن به طرف بیرون باز شده  و. در تمام دوران استفاده از زیگورات ،مورد استفاده قرار می گرفته ، در جنوب شرقی زیگورات و در نزدیکی وجه شرقی آن قرار دارد.روی برخی از آجرهای آن نوشته شده بود که این معبد وقف اینشوشیناک   شده است.روبروی پلکان ورودی این معبد سکویی از آجرهای لعاب دار برای هدایا بر پا شده بود سر در های این معبد ، که از آجر و ملات سنگ ساخته شده بود تقریباَ سالم مانده. در ورودی این معبد لنگه ای بوده که پایه محور چرخشی آن در یک کاسه سنگی قرار می گرفته  و بالای آن توسط یک سنگ سوراخ دار  که در جرز دیوار کار گذاشته می شده مهار می شد. برای قفل کردن در معبد از  جا کلونی های سنگی استفاده می شده. روبروی در ورودی در داخل معبدنیز سکویی به ارتفاع 5/.1 متر ساخته شده است این معبد دارای 5 اتاق در یک ردیف بوده که یکی از آنها پر و مسدود شده.معبد اینشو شیناک آخرین اتاق این بناست که سکویی در آن ساخته شده و محل تداعی و رب النوع شهر بوده .دو اتاق آخر توسط دری که جاکلونی سنگی آن که نام اونتاش نا پیراشا در آن حک شده و هنوز بر دیوار قرار دارد از سایر اتاقها جدا می شده.بر اساس نوشته های تاریخی گفته می شود که زنی شبها در آن می خوابیده.

حیوانات نگهبان دروازه ها

همانگونه که ورودی تخت جمشید با نقش برجسته گاوها تزیین شده ورودی معابد ایلام نیز بوسیله مجسمه های شیر، گاو نر و نوعی سگ محافظت می شده.قدرت سحر آمیز این مجسمه ها به تنهایی برای محافظت از معبد کافی بوده و نیازی به مجسمه های درشت اندام نبوده.به هنگام خاک برداری از روی پلکان شمال شرقی قطعات متعدد از یک حیوان بصورت برجستگی های مدور از جنس سفال لعاب دار پیدا شد.خانم گیرشمن با استفاده از این سفالها موفق به بازسازی مجسمه ای شد که سر ،دم و چهار دست و پا کم داشت ولی بر پشت آن متنی 16 خطی به زبان ایلامی نوشته بود که نشان می داد که این مجسمه گاو نری بوده که توسط اونتاش نا پیراشا به اینشو شیناک وقف شده.چند سال بعد بقیه قسمتهای این گاو نر در کاووس های باستان شناسی کشف شد. این گاو به عنوان نگهبانی بوده که از معبد محافظت می کرده.در یکی از آجر نبشته ها آمده است :من اونتاش ناپیراشا پسر هو بانو منا، شاه آنزان و شوش یک گاو نر از گل پخته لعاب خورده ساختم.این کاری بود که شاهان قدیم انجام نداده بودند .در یک مکان مقدس فرشته نگهبان حامی در محل گذاشتم.برای خدای اینشو شیناک،که به مکان مقدس اقتدار معنوی داده هدیه کردم.

آن گونه که شواهد نشان می دهد ایرانیان باستان از نظر هنر مجسمه سازی بسیار پیشرفنته بودند این موضوع را می توان از گفته های آشور بانی پال نیز فهمید .وی مدعی شده که سی و دو مجسمه شاهان ایلامی را که از طلا، نقره و یا برنز ریخته شده ،یا از مرمر کنده شده بوده را با خود به بیرون برده.مجسمه برنزی که از نا پیراسو ،همسر اونتاش نا پیراشا به وزن حدود 1800 کیلو گرم ساخته شده و اکنون زینت بخش موزه لوور است پیشر فتگی این هنر را در این بخش از تاریخ و جغرافیا ایران به اثبات می رساند.

میله های شیشه ای

از اعجاب انگیز ترین یافته های شهر دور اونتاش میله های شیشه ای است که نشان از آشنایی مردمان این شهر با صنعت شیشه گری از 33 قرن پیش دارد.در یکی از اتاق های طبقه اول میله های شیشه ای به رنگ سیاه و سفید کشف شده از این میله ها برای تزیین در زیگورات،معابد،کاخ ها حتی حصارها استفاده می شده.مار نقش مهمی در اعتقادات ایلامیان داشته و نقش آن روی در کوزه ها  و در پوش های ظروف به عنوان نشانه حراست در مقابل ابلیس ظاهر می شود .مارها به عنوان محافظان دروازه ها و درها بصورت میله های شیشه ای آن را تزیین می کردند. دو مار در حال جفت گیری که نماد باروری ایلامی است تا مصر نیز رسوخ کرده .

ورقه های طلایی

از اشیایی که بیش از همه در بدنه و اطراف زیگورات یافت شده خرده ورق های طلای چکش خورده با ضخامت یک ورق برگ کاغذ بوده.

حصار مرکزی

شهر دور اونتاش دارای سه حصار خارجی ، میانی و مرکزی بوده.دیواری که زیگورات و صحن ها را در خود جای داده حدود 520 متر طول دارد وبه عنوان حصار مرکزی خوانده می شود.این حصار دارای شش دروازه بوده .بزرگترین دروازه های این حصار دارای شش دروازه بوده .بزرگترین دروازه های این حصاردروازه شاهی و دروازه شمال شرقی بوده .دروازه شاهی دارای دو لنگه داشته که جایگاه سنگی پاشنه محور درها هنوز بر روی زمین قرار دارد.یکی دیگر از دروازه های زیگورات به نام دروازه ارابه ها معرفی شده.شیب صحن ها به گونه ای است که رواناب حاصل از بارندگی از این دروازه خارج می شود.در مورد این دروازه که کفپوش آن از سنگ است دو نظریه وجود دارد ،بهزاد مفیدی این دروازه را محلی برای خروج آب زیگورات و صحن ها می دانند .بر کفپوش سنگی این دروازه دو نقش بصورت خط موازی بر روی آن دیده می شود رومن گیرشمن این دو نقش را جای چرخ ارابه ها می داند که برای انتقال مجسمه خدایان از این دروازه آمد و رفت می کردند ولی مفیدی این نقوش را حاصل فرسایش آب می داند.

معابد دور اونتاش

همانگونه که گفته شد در شهر مذهبی دور اونتاش برای خدایان معابدی می ساختند و تصویری از آن خدا را بصورت مجسمه یا نقش برجسته در آن قرار می دادند .برخی از مجسمه هل از جنس طلا بوده .(لازم بذکر است که با ظهور زرتشت و گسترش حکومت هخامنشیان ، ایرانیان به یکتا پرستی روی آورده و پرستش خدایان متعدد را کنار گذاشتند).شهر دور اونتاش دارای سه حصار بوده .محوطه ای که در داخل حصار دوم شهر قرار گرفته بوده را محله قدس می نامند.معابد خدایان در زیگورات و محله مقدس قرار داشته اند.معبد ناپیراشا و اینشو شیناک که در طبقه آخر زیگورات ساخته شده بوده و دو معبد آ و ب در بدنه زیگورات ساخته شده بودند.

معابد نزدیک به زیگورات

از معابدی که در شهر دور اونتاتش کشف شده چهار معبد که متعلق به سه خداست از جایگاه ویژه ای نسبت به سایرین برخوردارند.معبد ایشنی کاراب و دو معبد کی ریشا شرقی  و غربی که روبروی صحن شمال غربی هستند و معبد نا پیراشا که که در نزدیکی دیواره شمالی حصار مرکزی قرار دارد و با یک کف سازی به صحن متصل می شود.این معابد را بر اساس آجر نبشته های کشف شده در آنها نامگذاری شده اند .ایشنی کاراب خدایی مربوط به جهان پس از مرگ یا جهان تاریکی بوده.رب النوع گال که اکنون به نام ناپیراشا و قبلاَ به نام هومبان نیز خوانده می شدمقامی داشته مانند شاه،بزرگترین خدایان یا حامی بزرگ ،به همین دلیل است که تنها معبد مجزا و منفرد در شهر دور اونتاش متعلق به اوست .در نوشته های به جا مانده ار قرن 12 قبل از میلاد از ایبنشو شیناک به نام خدای بزرگ،خدای حامی پایتخت (شوش)و حامی بزرگ یاد می شود.کی ریشا به عنوان همسر بزرگ بوده .او به عنوان مادر خدایان نه تنها همسر نا پیراشا که همسر اینشو شیناک بوده ،البته نه در یک زمان.

مجموعه معابد شرقی

مجموعه معابد شرقی در شرق تمنوس و نزدیک به دیوار آن قرار داشته .که با گذر گاهی به عرض 12 متر از دیوار جدا می شده.چهار نیایشگاه روی  زمینی به مساحت 35در 90متر ساخته شده بوده.این چهار نیایشگاه به ترتیب به خدایان پی نیکیر،ایم، و شلا،شیموت و نینالی و نپراتپ ها تعلق داشتند .پی نیکیر الهه باروری و زایش بوده که به انسانها و حیوانات فرزند اعطا کرده و حدود 5000 هزار سال پیش مورد پرستش ایلامیان بوده .خدایان ایلا م سلسله مراتبی داشتند که پی نیکیر روزگاری قدرتمند ترین خدای ایلام بوده .دومین عبادتگاه به زوج خدایا ن ایم و شلا تعلق داشته .ایم الهه طوفان بوده .سومین نیایشگاه معابد شرقی به شیموت و نینالی وقف شده بوده.نین الی به عنوان الهه بانوی شهر ساخته می شود.الهه شیموت به عنوان مانزانات نیز خوانده می شود.مانزانات مردمی ترین الهه ایلامیان بوده.نام های زنان ایلامی که منشا مذهبی دارندمعمولاَ ترکیبی از نام این  الهه بوده.زنانی که چنین نامی داشته اند  موظف بودند که مراقب خانواده باشند.فعالیت این الهه از باروری نشات می گرفته.معبد نپراتپ ها از چهار نیایشگاه تشکیل شده است که از سه معبد قبلی جدا هستند.نپراتپ ها هشت الهه یا خدای مونث هستند.کلمه نپ راتپ به معنای روزی دهنده می باشد.پس می توان نپ راتپ ها را 8 الهه روزی دهنده نامید.در هر یک از معابد دو اتاق وجود داشته .مجسمه خدایان در اتاق اول بر روی پایه ای نگهداری می شود که بخشی از پایه ها هنوز پا برجاست.به نظر می رسد ایلامیان به عنوان یک اصل بطور مورب وارد معابد می شده اند.از در ورودی معابد تا در اتاق نگهداری مجسمه ،با کف پوش آجری به شکل مورب فرش شده بوده که در معابد دوم  و سوم این آجر فرش ها را به وضوح می توان دید. می توان تصور کرد که دو طرف  این مسیر مورب گیاهانی کشت شده بودند .

معبد هیشمیتیک و روهوراتیر

این معبد که وقف دو رب النوع شده است به ابعاد 23/5در 47/5 متر در شمال شرقی زیگورات به فاصله 132 متر از حصار تمنوس قرار دارد .نامگذاری این دو معبد براساس 21 آجر نوشته دار بوده که در محل خودشان کشف شده .این دو خدا مذکر هستند.بنایی به این دو معبد الحاق شده که به نظر می رسد حمامی بوده برای غسل دادن خدایان در شروع مراسم از آنها استفاده می شده.با توجه به اینکه مراسم سال یک بار برگذار می شده باید گرد و غباری که بر پیکره این خدا در طول یک سال در معبد نشسته پاک می شود.

حصار میانی و دروازه های آن

محوطه ای که در داخل حصار میانی که طول آن 1625 متر است به نام تمنوس یا محل مقدس نامگذاری شده است.بخش درونی این دیوار کاملا خاک برداری شده است.ضخامت متوسط این دیوار حدود 4/8 تا 5 متر است که با خشت های پخته به ابعاد 40در 40در10سانتی متر ساخته شده .براساس تعداد ردیف خشت های حاصل از تخریب دیوار که در کنار آن روی زمین ریخته و ضخامت خشتها ،ارتفاع این دیوار را حدود 10 متذر تخمین زده ه اند.بر روی دیوار محله تمنوس چهار دروازه ساخته شده بوده که که شرح سه دروازه آن در زیر آمده است.

دروازه بزرگ شمال شرقی

دروازه شمال شرقی که بزرگترین و مهمترین دروازه محل مقدس بوده روبروی در ورودی معبد اعلای زیگورات و با حرمت ترین ظلع زیگورات که ظلع شمال شرقی است ، قرار دارد.گذرگاه این دروازه حدود 6/2 متر طول دارد .به نظر می رسد انبوه جمعیت که برای شرکت در مراسم مذهبی به شهر آمده اند از این دروازه وارد محل مقدس می شده اند.راهی که از این دروازه عبور می کند باآجر فرش شده بوده و به سه راه تقسم می شده که به دروازه های شرقی ،شمال شرقی و شمالی حصار مرکزی منتهی می شده اند.

دروازه شاهی حصار دوم

این دروازه بر روی دیوار جنوب شرقی قرار دارد و راهی کف سازی شده ،این دروازه و گذرگاه شاهی حصار صحن را به هم وصل می کند .به همین جهت آن را دروازه شاهی نامیده اند.

برج نور کیپرات یا نور همه جهان

بر روی حصار میانی شهر دو دروازه شاهی و دروازه مسدود که در حدود 50 متری غرب آن قرار دارد ،ویرانه هال باقی مانده از برجی که با آجرهای لعاب دار پوشش و تزیین شده بوده قرار دارد.این برج را نور کیپرات یا نور همه جهان می نامند که به نظر می رسد تابش نور خورشبد به آن اهمیت خاصی داشته.

 

موضوع مطلب : شوش،پایتخت کهن ایران پر افتخار,
ارسال شده توسط سجاد 7000 در ساعت 10:38 ق.ظ | نظرت شما ()
عناوین آخرین مطالب ارسالی

s