تبلیغات
تاریخ ایران و جهان
تاریخ ایران و جهان
از شــــــوش تا تــــهـــران
: : : :
درباره ما
موضوعات مطالب
آرشیو مطالب
نظرسنجی
باشکوه ترین دوره ی ایران پس از اسلام






نویسندگان
ابر برچسب ها
آمار و امكانات
آخرین بروزرسانی :
تعداد كل مطالب :
تعداد کل نویسندگان :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازید از وبلاگ :
اضافه كردن به علاقمندی ها
خانگی سازی
ذخیره صفحه
موجودات فضایی ، یوفو و جهان ماوراء
تبلیغات
پیشینه تاریخی استان گیلان كه پیش از این دیلمستان نامیده می شد ، به زمان مهاجرت قوم آریایی از طریق این استان به ایران، هند و اروپا می رسد. مورخین یونانی با همه تعصب خود به دلاوری های گیلانی ها اشاره کرده اند. زبان های بومی گیلان (گیلكی ، دیلمی و تالشی) از شاخه های زبان پهلوی هستند .

تاریخ و فرهنگ اقوام کهن آریایی گیل , دیلم ,  تالش

پیشینه تاریخی استان گیلان كه پیش از این دیلمستان نامیده می شد ، به زمان مهاجرت قوم آریایی از طریق این استان به ایران، هند و اروپا می رسد. مورخین یونانی با همه تعصب خود به دلاوری های گیلانی ها اشاره کرده اند. زبان های بومی گیلان (گیلكی ، دیلمی و تالشی) از شاخه های زبان پهلوی هستند .
گیلان یکی از استانهای شمالی ایران است که 14711 کیلومتر مربع وسعت دارد. رشته کوههای البرز همانند دیواری در غرب و جنوب گیلان کشیده شده است؛ به همین سبب، آب و هوای گیلان معتدل و سرما به ندرت از 1- درجه پایینتر می رود. گیلان مرطوبترین ناحیه کشور است و سالانه بیش از 2000 میلیمتر باران دارد. بخش وسیع گیلان جلگه ای و مابقی کوهستانی است. بیش از 40 رودخانه در گیلان جاری است که مهمترین آنها سفیدرود است. گیلان منطقه ای کشاورزی است که مهمترین محصولات آن عبارتند از برنج، چای، زیتون، مرکبات، ابریشم، شیر، گوشت، مرغ، ماهی،خاویار، مربا و انواع شیرینی و کلوچه.

گیلان یکی از زیباترین مناطق ایران است که هرساله پذیرای میلیونها نفر توریست داخلی و خارجی است. جنگلهای زیبا و جنگلهای زیبا و ییلاقات مصفای کوهستان ، سواحل زیبای دریای
مازندران ( بزرگترین دریاچه جهان ) ، مرداب بین المللی انزلی که از ویژگیهای منحصر به فرد گیلان است و دهها مرکز تاریخی، مذهبی و تفریحی شاهد انبوهی از جمعیت بازدیدکننده در تمام فصول سالند.

1. رشت
مجتمع رفاهی- تفریحی جفرود : در 23 کیلومتری جاده انزلی به رشت در منطقه زیبا کنار قرار دارد. این پارک جنگلی در ساحل دریا دارای تاسیسات مختلف تفریحی شامل پلاژ ، مرکز طرح شنا با امکانات نجات غریق و کمکهای اولیه ، اسکله قایقرانی و... است.

سایر دیدنیها : موزه ، مقبره میرزا کوچک خان جنگلی ، امامزاده هاشم و خواهر امام و دانای علی ، شهرک تفریحی- مسکونی گلسار، باغ محتشم، شهر بازی شادی ، پارك سبزه میدان رشت ، استخر عینك ، پارك جنگلی سروان ، چشمه اب شور ، چشمه طالم سنگر، پارك ملت ، عمارت كلاه فرنگی واقع در پارك قدس رشت ، عمارت شهر داری رشت (1316 هجری شمسی) ، عمارت پستخانه ، خانه ابریشمی ، موزه رشت

2. رودبار : تپه های باستانی مارلیک ، گردکول، گلشنی و پنج تپه ، قلعه کوه، کاروانسرای شاه عباسی ، سد منجیل ، آتشفشان دلفك یا درفك یا دال فك (به معنی اشیانه عقاب) ، درخت سرو هرزویل منجیل با قدمت بیش از هزار سال و ارتفاع 80 متر ، سوسن چلچراغ یا سوسن سفید در كوههای عمارلوی رودبار (روستای داماش) ، شهر ییلاقی بره سر خورگام ، چشمه های اب معدنی سنگ رود ، چشمه كلشتر منجیل ، چشمه آب گرم ماستخور ، چشمه لویه، شاه شهیدان خورگام محل دفن دو تن از فرزندان شهید عبد اله بن زید بن علی بن الحسین ، ییلاقات خورگام و عمارلو ، پل خشتی لوشان
 

 


3. تالش
پارک جنگلی گیسوم : در منطقه دیناچال در 53 کیلومتری مسیر انزلی به تالش واقع است.این مجتمع تفریحی، چشم انداز کوه و جنگل و دریا را با هم دارد. در این مرکز 32 پلاژ مجهز ، فروشگاه ، طرح شنا و... وجود دارد.

منطقه باستانی آق اولر، قلعه سلسال، قریه لیسار، مسجد سفید، مناطق ییلاقی سوباتلن ، جاده جنگلی- کوهستانی اسالم به خلخال، کوهستانهای جنگلی، میدان رستم و رخش ، قلعه لیسار معروف به دژ سلسال(صلصال) ، كاخ قشلاقی نصراله خان سردار مجد (عمیدالسلطنه) ، كاخ ییلاقی نصراله خان سردار مجد (عمید السلطنه)و خرابه های اتشكده (مربوط به دوران مادها) و بقایای مردعلی بیل ، حمام قدیمی آق اولر ، بقعه شاد میلرزان مدفن یكی از عارفان بزرگ قرن هشتم هجری به نام محمود شاه دینوری ، بقعه اقا سید احمد تال تربه از نوادگان امام موسی كاظم

ماسال : منطقه جنگلی تاسكوه ، سور كوم ، اری دول ، شالما، چسلی، مناطق ییلاقی ، خشكه دریا ، بقعه شالما

رضوانشهر : پارك جنگلی دكتر درستكار ، آبشار و سیادار ، خرابه های قدیمی گسكر واقع در منطقه هفت دغنان دار سرا ، گورستان باستانی در میمنه رو و وسكه ، مسجد اسپیه مزگت یا سفید مسجد ، در خانه ، گیله سرا ، میر محله ماسال ، وردم ، قلعه كول، مشهد میر زا ، سنگ بست ، خندیله پشت

4. آستانه : پارک جنگلی و طرح دریای کیاشهر ، مقبره آقا سید جلال الدین اشرف برادر امام رضا ، آرامگاه استاد معین، پل سفید ، پارك جنگلی ، تالاب بندر كیا شهر ، منطقه حفاظت شده بوجاق بندر كیا شهر که زیست گاه پرندگان مهاجر می باشد ، پل خشتی نیا كو

5. لاهیجان : شیطان کوه و آبشار آن، گنجینه چای ایران ، بقعه شیخ زاهد گیلانی و چهار اولیا ، حمام گلشن، تالاب میر كلایه ، بام سبز لاهیجان ، استخر زیبای لاهیجان ، بقعه چهار پادشاه ، مسجد جامع به سال 893 هجری قمری به دستور سلطان محمد كیا در كنار آتشكده قدیمی ساخته شد ، مقبره شیخ تاج الدین ابراهیم ملقب به شیخ زاهد گیلانی ، پل خشتی لاهیجان ، موزه چای ، مقبره كاشف السلطنه شاهزاده میرزا معروف به كاشف السلطنه كه كشت چای را در ایران مرسوم كرد

6. صومعه سرا : بازار هفتگی، مناره آجری و پل خشتی ، غار نارنج پره تینان که در داخل آن حوضچه ای از آب وجود دارد ، تالاب هند خاله ، تالاب سیاه درویشان ، تالاب نرگستان ، مزار بی بی فاطمه ، بقعه پیر ولی خان (محمود خوارزمی) ، مناره اجری گسكر ، پل خشتی پرد سر

7. فومن : قلعه رودخان ، شهرک تاریخی ماسوله : آبشار ماسوله رود خان با ارتفاع بیش از 20 متر ، رود خانه سیاورود ، پارك ماسوله ، آبشار لار چشمه ،غاربوز خانه كه كه معروف به غاریخكون می باشد ، رود خانه پلنگ ور ، چشمه اب معدنی زمزمه ماسوله ، آبشار خرم بو ، بقعه متبركه سبز قبا از نوادگان امام موسی بن جعفر
 ، قصر سلسله جادو ، امامزاده ابراهیم شفت ، سیاه فرگی شفت ، امام زاده ابراهیم و امام زاده اسحاق شفت ، تالاب خطیب گوراب و كهنه گوراب ، پارك تفریحی جنگلها و مراتع سبز ، غار نوشه واقع در 4 كیلو متری روستای سعید اباد كه اثار اولیه زندگی انسان های اولیه در ان وجود دارد ، قلعه رود خان یا قلعه حسامی، مجسمه آناهیتا و مجسمه شكار بانان ، قصر سلسله جادو

8. رودسر : سواحل چابکسر و کلاچای ، پل خشتی، سفیداب، روستای سرولات چابکسر، چشمه آب معدنی سجیران، منطقه ییلاقی اشکورات رحیم آباد، منطقه جواهر دشت ،مسجد جامع تمیجان وقبور سادات مرعشی ، گنبد پیر ، پل اجری تمیجان ، قلعه بند بن

املش : تالاب زر بیجار ، مناطق زیبا و ییلاقی و باغات چای ، غار لیاروی در روستای لیلا روی بلور دكان ، بقاع متبركه سرتربت مدفن چهارتن از سلاطین كیانی ، میل امام برج تاریخی

9. لنگرود : مجتمع ساحلی چمخاله ، پل خشتی، مسجد جامع، منطقه کوهپایه ای لیلا کوه - شهر کومله
تالاب كیا كلایه و پارك تفریحی فجر ،خانه منجم باشی ، خانه دریا بیگی ، قلعه دز بن

10. آستارا : بازار ساحلی وسایل روسی ، مجتمع طرح دریا ، مرداب استیل ، باغ عباس آباد ، منطقه سر سبز حیران ، آبگرم كوته كومه ، طرح ساحلی صدف، بهشت كاكتوسان ، باغ چای ، آبگرم علی داشی ، :مرقد امام زاده سید قاسم و امام زاده سید ابراهیم ، بقعه شیخ تاج الدین محمود خیری ، بقعه پیر قطب الدین

11. سیاهکل : مناطق زیبا و دیدنی دیلمان واسپیلی ، چشمه اب معدنی لاریخانی ، ابشار لونك ، تی تی كاروانسرا ، مناطق باستانی قلعه كوتی كوه بس و حسنی محله ، قلعه كوتل شاه در روستای كلدمسرا ، برج دیده بانی روستای گرماور ، حمام قدیمی دیلمان


 

جاذبه های فرهنگی استان گیلان :
1. آئین های ازدواج ، مراسم ماه محرم ، نوروز ، نوروزبل (آغاز سال دیلمی)
2. بازیها و ورزشهای محلی مانند بند بازی ، كشتی گیله مردی ، مسابقات اسب سواری زنان
3. غذاهای محلی و بومی مانند باقالاقاتق ، میرزاقاسمی ، فسنجان محلی با گوشت مرغابی یا خودكا ، پلو كباب به همراه باقلای خشك خیسانده شده وپیاز واشپل خام (خاویار شورشده ماهی سفید) ، مرغ ترش ، ششانداز ، انار اویج ، ترش كباب
4. موسیقی سنتی گیلان و دیلمستان که در نقاط مختلف گیلان چه از نظر تنوع و آاوازها وچه از لحاظ خصوصیات ملودی ریتم از سبك های مختلفی پیروی میكند
5. پوشش مردم گیلان نیز همانند سایر جاذبه های ان در نقاط مختلف استان متفاوت است
 

صنایع دستی استان گیلان :
صنایع دستی گیلان بسیار متنوعند که مشهورترین آنها عبارتند از : صنایع چوبی ، تزیینی و دکوراسیون، جاجیم ، قلابدوزی، چاروق ( کفش ) ، گلیم بافی ، نازک کاری و خراطی چوب ، تولیدات دستبافت پشمی ، قالیبافی ، مینیاتور و معرق ، چاروق ( چموش ) ، سفال و سرامیک ، قلابدوزی ، مروارید بافی ، عروسک کاموایی ، بامو بافی ، تکه دوزی ، چادر شب بافی ، حصیر بافی ، شالبافی ، نمدبافی ، مجسمه سازی ، گلسازی ، مکرومه بافی

 

احمد كسروی مولف كتاب شهریاران گمنام در مورد دیلمان و دیلمستان می‌نویسد:
"ولایت جنگلی و كوهستانی كه در نقشه امروزی ایران، گیلان نام دارد، در زمان ساسانیان به دیلمان یا دیلمستان معروف بود. چه این ولایت از روزی كه در تاریخ‌ها شناخته شده نشیمن دو تیره مردم بوده كه تیره ای را "گیل" و دیگری را "دیلم" می‌نامیدند. گیلان یا تیره گیل در كناره‌های دریای خزر در آنجاها كه اكنون رشت و لاهیجان است می‌نشستند و با آذربایگان (آذربایجان) و زنگان (زنجان) نزدیك و هم‌سامان بودند. ولی دیلمان در كوهسار جنوبی آن ولایت در آنجاها كه اكنون رودبار و الموت است جای داشته و بیشتر با قزوین و ری همسایه و نزدیك بودند."
به استناد قول برخی از محققان از جمله اصطخری، جغرافی‌دان قرن چهارم هجری، تیره گیل یا گیلانیان در بیه‌پس یا بخش غربی سفیدرود و تیره دیلمیان در بیه‌پیش یا بخش شرقی سفیدرود كه بیشتر از اراضی كوهستانی و مرتفع تشكیل می‌شده زندگی می‌كردند. اصطخری تصریح كرده كه تختگاه پادشاهان دیلمی در رودبار است.
بر طبق روایت مورخین ایرانی و اسلامی در نیمه دوم هجری خاندان جستان بر دیلمان و گیلان فرمانروایی می‌كرده‌اند. بدیهی است قبل از جستانیان سلسله‌های پادشاهی و فرمانروایان دیگری بر این خطه حكومت نموده‌اند. اصطخری مولف مسالك الممالك و ابوسعد آوه‌ای، نویسنده تاریخ ری متذكر شده‌اند كه پایتخت جستانیان رودبار بوده است. در كتاب "تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه" نیز نوشته شده است كه تختگاه جستانیان، رودبار و الموت بود و هنگامی كه این خاندان در برابر مسافریان دچار ضعف شد، تختگاه خود را به لاهیجان انتقال داد.
از آغاز كار جستانیان اطلاع زیادی در دست نیست. نخستین پادشاه مشهور این سلسله مرزبان پسر جستان است كه معاصر هارون الرشید خلیفه عباسی است. طبری در حوادث سال 189 هجری از او به عنوان فرمانروای دیلم نام برده، می‌نویسد:
" در این سال رشید وقتی به ری رسید، حسن خادم را به طبرستان فرستاد و با وی سه نامه نوشت كه یكی امان نامه شروین پدر قارن بود، دیگری امان نامه وندا هرمز جد مازیار بود و سومی امان نامه مرزبان پسر جستان فرمانروای دیلم بود. فرمانروای دیلم به نزد وی آمد كه بدو چیز داد و جامه اش پوشانید و پس فرستاد. سعید حرشی نیز با چهارصد دلیر از طبرستان به نزد وی آمد كه به دست رشید مسلمان شدند. وندا هرمز نیز بیامد و امان را پذیرفت و متعهد شنوایی و اطاعت و خراجگزاری شد، از جانب شروین نیز چنین تعهد كرد كه رشید این را از وی پذیرفت و او را بازگردانید، هرثمه را نیز همراه وی فرستاد كه پسر وی و پسر شروین را گروگان گرفت."
كسروی از این خبر نتیجه می‌گیرد كه دیلمیان در این زمان دارای اهمیت و اعتبار زیاد بوده‌اند. وی می‌نویسد:
"در این خبر این نكته مهم است كه هارون برخلاف پادشاهان طبرستان از مرزبان فرمانبرداری و باجگزاری نخواست؛ معلوم است كه از دیلمان جای چنین توقعی نبود و خلفا از ایشان به همین اندازه خرسند بودند كه متعرض مسلمانان نشوند و بی گفتگو است كه خواستن خلیفه مرزبان را پیش خود به قصد دلجویی بود كه بلكه از این راه از گزند و آزار پیاپی آن گروه آسودگی یابند و از اینجان توان دانست كه دیلمان در این وقت چه اهمیتی داشته‌اند."
پس از مرزبان پسرش جستان به پادشاهی گیلان و دیلمان رسید. از او نیز آگاهی دقیقی در دست نیست و حتی تاریخ فرمانروایی او را نیز نمی‌توان به دقت تعیین كرد. فقط می‌توان گفت كه وی در نیمه اول قرن سوم فرمانروایی داشته است زیرا هنگام قیام داعی كبیر حسن بن زید به سال 250 هجری او در قید حیات نبوده و فرزندش وهسودان حكومت می‌كرده است.
در اواخر سال 250 هجری وهسودان چشم از جهان پوشید و فرزندش جستان جانشین او شد.
جستان پسر وهسودان معروف ترین پادشاه سلسله جستانیان است كه نزدیك پنجاه سال فرمانروایی كرد. او نیز از متحدان داعی كبیر بود و با یكی دیگر از دعاة علوی به نام كوكبی روابط حسنه داشت. مدت كوتاهی از فرمانروایی جستان نگذشته بود كه تصمیم به توسعه قلمرو خویش گرفت و با یاری داعی كبیر و كوكبی و مردیان آن‌ها و گروهی از جنگجویان دیلمی به ری عزیمت كرد. عبدالله بن عزیز كارگزار طاهریان در ری قدرت مقاومت در خود ندید و راه گریز در پیش گرفت. مردم ری ناگزیر با پرداخت مبلغ قابل توجهی به جستان از در صلح و آشتی وارد شده، شهر را به او سپردند. جستان، احمد بن عیسی، یكی از نمایندگان داعی كبیر را به حكمت ری منصوب كرد و خود به قزوین عزیمت نمود. جستان به یاری جنگجویان دیلمی و علویان بر قزوین و ابهر و زنجان دست یافت ولی مدت تسلط دیلمیان و علویان بر این نقاط چندان به طول نینجامید. در اوایل سال 253 هجری موسی بن بغا به فرمان خلیفه المعتزبالله در راس سپاهی عظیم از بغداد به سوی قزوین حركت كرد و این نقاط را از دیلمیان پس گرفت و حتی آنان را تا كوهستان‌های دیلم تعقیب كرد.
جستان در سال 259 هجری یك بار دیگر به قزوین لشگر كشید و با محمد بن فضل قزوینی جنگ كرد اما كاری از پیش نبرد. یك سال بعد یعنی در سال 260 هجری یعقوب لیث صفار به جنگ داعی كبیر حسن بن زید رفت. جستان به یاری داعی كبیر شتافت. یعقوب در برابر لشگریان دیلمی و طبری دچار شكست شد و به خراسان بازگشت. پس از مرگ حسن بن زید، جستان با جانشین وی محمد بن زید متحد شد.
در اوایل قرن چهارم هجری، جستانیان بر اثر اختلاف شدید خانوادگی و نیز ظهور رقیب سرسختی چون كنگریان یا مسافریان رو به ضعف نهادند. موقعیت جستانیان تحت الشعا ظهور و پیروزی مسافریان قر ار گرفت به طوری كه تصرف ارتفاعات دیلم از جمله رودبار را به این خاندان سپرده و تختگاه خود را به لاهیجان در ناحیه جلگه‌ای انتقال داده بودند. بدین ترتیب از اوایل قرن چهارم در قسمتی از خاك گیلان و دیلمان خاندان دیگری به فرمانروایی برخاست كه رقیب جستانیان بود. این خاندان به اسامی مختلف مسافریان، كنگریان، لنگریان، سالاریان و سلاریان نامیده شده است.
***
مهمترین قلعه‌ای كه مورد توجه حسن صباح و داعیان اسماعیلی قرار گرفت قلعه الموت در رودبار بود. در كتاب‌های جغرافیای قدیم نوشته شده كه الموت مابین گیلان و قزوین بوده و به عبارت دیگر در مرز دیلمان قرار داشته است. آنچه مسلم است رودبار الموت جزو قلمرو پادشاهان دیلمان و گیلان به شمار می‌آمد و گاه نیز مقر فرمانروایی برخی از آنان بود.
مولف تقویم البدان به نقل از ابن حوقل می‌نویسد: "دیلم را كوه‌های بلندی است و شهری كه مستقر پادشاه است رودبار نامیده شود. آل حسان آنجا باشند و ریاست دیلم در خاندان ایشان است."
یاقوت در المشترك می‌گوید رودبار قصبه بلاد دیلم است.
عطاملك جوینی نیز در مورد رودبار الموت چنین نوشته است: " و آن شهرك در ایام جاهلیت پیش از اسلام و در اسلام پیش از الحاد مركز ملوك دیلم بوده است و در عهد ایام علاء الدین بغی و كوشكی آنجا ساخته‌اند."
زكریای قزوینی در آثار البلاد می‌گوید: "رودبار همه كوهپایه است و درخت و ساكنان آن دیلمیانند."
نویسنده كتاب فرقه اسماعیلیه ضمن نقل جمله زكریای قزوینی می‌افزاید: "گویی این هم یكی از وجوه دفاعی آن ناحیت است زیرا دیلمیان به سلحشوری و دلاوری سخت مشهور بوده‌اند."


ابواسحاق ابراهیم اصطخری در مسالك و ممالك (فصل مربوط به طبرستان و دیلمستان) می‌نویسد:
"زمین دیلمان بهر كوه است و بهری هامون. آنچ هامون است زمین گیلان است بر كنار درای خزر در زیر كوه‌های دیلمان و آنچ كوهستان است دیلمان اصلی باشد. پادشاه دیلمان آنجا مقام دارد و آن را رودبار خوانند و پادشاهان از جستانیان‌اند."


یاقوت حموی قلعه الموت را كلید و دروازه دیلمان می‌نامد و اهمیت آن را مورد تاكید قرار می‌دهد. قلعه الموت كه بر فراز قلعه مرتفعی در دل البرزكوه ساخته شده بود در حدود 1828 متر از سطح دریا ارتفاع داشت و به وسیله دره حاصلخیر و محصوری احاطه می‌شد. راه رسیدن به این قله یك معبر باریك و پیچ در پیچ با سراشیبی تند بود. از میان رود الموت و از ین تخته سنگ‌های عمودی نیز كوره راهی وجود داشته كه به قله منتهی می‌شد.


در مورد بنای قلعه الموت دو روایت وجود دارد: بر طبق یكی از آن‌ها این قلعه توسط داعی الحق حسن بن زید در سال 246 هجری بنا شده است. حمدالله مستوفی از جمله كسانی است كه بنای قلعه الموت را به حسن بن زید نسبت داده می‌نویسد: "بنیاد قلعه الموت، كه دارلملك ملاحده بود در عهد متوكل خلیفه عباسی در سنه ست و اربعین و ماتین (246) نهادند به فرمان الداعی الحق حسن بن زید الباقری كه پادشاه آن ولایت بود. چهارصد و ده سال معمور بماند." در صحت این روایت باید تردید كرد زیرا حسن بن زید در این زمان پادشاه رودبار و دیلمان نبوده است.


اما روایت دیگر می‌گوید سال‌ها قبل از تاریخ مزبور یكی از سلاطین دیلم، عقابی را برای شكار رها كرده و خود او را تعیب نمود تا به قله‌ای رسید. با مشاهده وضع قله و پی بردن به ارزش و اهمیت سوق الجیشی آن سلطان مزبور فرمان داد قلعه‌ای در آنجا بنا كنند. آن قلعه اله‌آموت نامید كه به زبان دیلمی معنی آن عقاب آموخت است.

• به نقل از جلد دوم كتاب گیلان/ گروه پژوهشگران / به سرپرستی ابراهیم اصلاح عربانی/ 1374

 

 

موضوع مطلب : تاریخ و فرهنگ اقوام کهن آریایی گیل , دیلم , تالش,
ارسال شده توسط سجاد 7000 در ساعت 11:38 ق.ظ | نظرت شما ()
عناوین آخرین مطالب ارسالی

s